آرایه و دستور
آرایه و دستور
جمله: سخنی است که از نهاد و گزاره تشکیل شده است . هنگام سخن گفتن یا نوشتن ، برای انتقال پیام به شنونده یا خواننده از جمله استفاده می کنیم. مثال: شبنم از روی برگ گل برخاست.
روش شمارش جمله ها: اصل در شمردن تعداد جمله ها ، در حقیقت شمردن تعداد فعل هاست اما فعل های حذف شده و شبه جمله ها را نیز به حساب می آوریم.
پس تعداد جمله = تعداد فعل های موجود در جمله + فعل های حذف شده + شبه جمله
شبه جمله چیست؟ کلماتی که شبیه جمله هستند ولی ساختمان جمله را ندارند. یعنی مثل جمله پیامی را می رسانند اما نهاد و گزاره ندارند. اکثر شبه جمله ها بیانگر یکی از حالات مثل، اندوه، شادی، تشویق، تنبیه، آرزو، تمنا، دعا، نفرین و... هستند.
تعجب و شگفتی: شگفتا، عجبا، عجب
تحسین: آفرین، احسنت، خوشا، به به، بارک الله، ماشاء الله و...
غم و افسوس : آه ، افسوس ، دریغ ، حیف، وای و ...
آگاه کردن و هشیار کردن: زنهار ، مبادا ، الا ، هان ، سلام ، خداحافظ و ...
آرزو و تمنا: کاش ، کاشکی و ...
مثال: « ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم » . این عبارت از سه جمله تشکیل شده است؛ 1- ای دوست(شبه جمله) ، 2- بیا (فعل) 3- تا غم فردا نخوریم (یک جمله با فعل نخوریم)
جمله از دو بخش نهاد و گزاره ساخته شده است.
نهاد کلمه یا گروهی از کلمات است که در بارۀ آن – نهاد – خبر می دهیم. پس نهاد صاحب خبر است.
روش شناسایی نهاد در جمله: برای شناسایی نهاد از فعل جمله می پرسیم" چه کسی؟" یا " چه چیزی ؟" ، پاسخی که می شنویم، همان نهاد جمله است.
مثال: «دانه آرام بر زمین غلتید.» "چه کسی غلتید؟" " دانه " پس دانه نهاد است.
نهاد دو گونه است:
الف) نهاد جدا: گروه اسمی است که معمولآً در ابتدای جمله میی آید و اغلب می توان آن را حذف کرد.
کودکان پرنشاط گل بوته ها درگوش نسیم آمین می گفتند. ( نهاد جدا: کودکان پرنشاط گل بوته ها )
نسیم مانند مادری مهربان به کودکان خود حق شناسی و ادب می آموزد . ( نهاد جدا : نسیم)
ب) نهاد پیوسته: همان شناسه است که به آخر فعل می چسبد و شخص و شمار فعل را تععین می کند و قابل حذف نیست.
جوان های ما خرمشهر را باز پس گرفتند. (نهاد پیوسته : َ ند)
مطابقت نهاد جدا و نهاد پیوسته: نهاد جدا و نهاد پیوسته از نظر شخص (اول شخص ، دوم شخص ، سوم شخص) و شمار (مفرد یا جمع بودن) باهم مطابقت می کنند ؛ یعنی با فعل مفرد ، نهاد مفرد و با فعل جمع ، نهاد جمع می آید.
دانشجوی هوشمند هر روز بر دانش خود می افزاید.
دانشجویان هوشمند هر روز بر دانش خود می افزایند.
همان طور که می بینید در جملۀ اول فعل مفردو نهاد نیزمفرد است و در جملۀ دوم فعل جمع و نهاد نیز جمع است.